ABŞ-İran münasibətləri uzun illərdir gərgin olsa da, son aylarda qarşıdurma ehtimalı daha da artıb. 2018-ci ildə ABŞ-nin o zamankı Prezidenti Donald Tramp İranla nüvə sazişindən çıxaraq Tehrana qarşı sərt iqtisadi sanksiyalar tətbiq etmişdi. Bu sanksiyalar İranın iqtisadiyyatına ciddi ziyan vursa da rəsmi Tehran çıxış yolunu Rusiya və Çinlə daha sıx əməkdaşlıqda görmüşdü. Ötən ilin dekabrında Suriyada Əsəd rejiminin devrilməsindən sonra ABŞ-nin İranın Suriyadakı hərbi bazalarına raket zərbələri endirməsi, nəticədə İranın bu ölkədəki varlığına son qoyulması ilə yeni vəziyyət yarandı. O dövrdə İran parlamentinin spikeri Məhəmməd Baqir Qalibaf ABŞ-nin hər hansı yeni hücumu müqabilində regiondakı Amerika bazalarının hədəf alınacağını bəyan etdi. Digər tərəfdən bu vəziyyət Tehranın qonşu ölkələrlə, xüsusən də Azərbaycanla münasibətləri yenidən nəzərdən keçirməsi zərurəti yaratdı. Çünki hərbi eskalasiya baş verərsə, İran ABŞ-nin Azərbaycan ərazisindən istifadə edib-etməyəcəyini və Bakının bu məsələdə hansı mövqeyi tutacağını dəqiqləşdirmək istəyirdi.
Son günlərdə Donald Trampın yenidən İranla danışıqlara başlamaq cəhdi nəticəsiz qalıb. İranın ali dini rəhbəri də, prezidentə də Amerika ilə danışıqlara gedilməyəcəyini bəyan edərək Trampın çağırışlarını cavabsız qoyublar. Bu təqdirdə İrana qarşı hərbi eskolasiya risqi yüksəlib və Donald Tramp İranı bomabalamaqla hədələyir. Bu mənada İran Prezidentinin siyasi məsələlər üzrə müşaviri Mehdi Sənayinin bir neçə gün öncə Bakıya səfəri və Prezident İlham Əliyevlə görüşü ABŞ-İran gərginliyi fonunda xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Bu səfər Azərbaycanın regional siyasətdə tutduğu balanslı mövqeni gündəmə gətirməklə yanaşı, mövcud Amerika-İran gərginliyində rəsmi Bakının tutacağı mövqeyini bir daha dəqiqləşdirmək üçün də vacib hesab edilə bilər.
Prezident İlham Əliyev dəfələrlə bəyan edib ki, Azərbaycan ərazisi başqa dövlətlərə qarşı hərbi məqsədlər üçün istifadə oluna bilməz. Azərbaycan regional sabitlikdə maraqlıdır və elə ona görə də Azərbaycan indiyə qədər İrana qarşı heç bir siyasi və iqtisadi sanksiyaya qoşulmayıb. İrandan təhdidlərin artdığı dövrdə belə ölkəmiz mehriban qonşuluq siyasətinə sadiq qalaraq iqtisadi və nəqliyyat sahələrində əməkdaşlığın davam etdirilməsini məqsədəuyğun hesab edib. Bakı həmçinin ABŞ-la strateji enerji və təhlükəsizlik əməkdaşlığını qoruyub saxlayıb. Bu təqdirdə o Bakı heç bir halda ABŞ-İran qarşıdurmasının bir hissəsi olmaq istəmədiyini və İranla münasibətlərin sabit saxlanmasını öz milli maraqları üçün vacib hesab etdiyini bəyan edir. Çünki İranla Azərbaycanı təkcə qonşuluq deyil, tarixi-mədəni əlaqələr bağlayır və 2020-ci ildəki Vətən müharibəsindən başlayaraq bu əlaqələrin əhəmiyyəti və güclü xarakteri diqqətdən yayınmır.
İran Prezidentinin siyasi məsələlər üzrə müşavirinin Bakıya səfəri iqtisadi sahədə əməkdaşlığın daha da canlandırılması məqsədini də ehtiva edirdi. Bu mənada ölkələrimiz arasında nəqliyyat, xüsusilə Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizinin inkişafı, iqtisadi-ticari, enerji və digər sahələrdə əməkdaşlıq məsələləri, həmçinin Ağbənd istiqamətində Araz çayı üzərində körpünün tikintisi əsas müzakirə mövzuları idi. Bu layihələr İran üçün kritik əhəmiyyət daşıyır, çünki ABŞ sanksiyaları fonunda İranın regional ticarət əlaqələrini inkişaf etdirmək imkanı məhdudlaşır. Azərbaycan isə bu məsələdə əsas tərəfdaş kimi Tehranla iqtisadi əməkdaşlığa töhfə verə bilər. Buradan da görünür ki, Azərbaycanın əsas strategiyası hər hansı regional münaqişəyə cəlb olunmamaq və qonşuları ilə praqmatik münasibətlər qurmaqdır. Bu siyasət ölkənin həm iqtisadi, həm də siyasi sabitliyini qorumağa kömək edir.
AZƏRBAYCAN REGİONAL SABİTLİKDƏ MARAQLIDIR
