Türkiyə ictimai rəyi və beynəlxalq müttəfiqlik münasibətləri barədə aparılan araşdırmalar göstərir ki, Azərbaycan Türkiyənin ən etibarlı və strateji dostu mövqeyini uzun illərdir qoruyub saxlayır.
2025-ci ilin noyabrında “Europoll” şirkətinin keçirdiyi ictimai rəy sorğusunun nəticələri bu yanaşmanı yeni və daha da təsirli rəqəmlərlə təsdiqlədi. 3160 respondent arasında aparılan sorğuda respondentlərin 94,2%-i Azərbaycanı Türkiyənin ən yaxın dostu kimi qiymətləndirib ki, bu da iki xalq arasında tarixi, mədəni, siyasi və strateji bağların necə möhkəm olduğunu açıq göstərir.
Tarixi perspektiv və ictimai rəyin davamlılığı
Türkiyə ictimai rəyində Azərbaycanın dost kimi ən yüksək səviyyədə qiymətləndirilməsi yeni tendensiya deyil, əksinə illərdir müşahidə olunan sabit meyldir.
Daha öncəki sorğularda da Azərbaycana rəğbət yüksək səviyyədə ifadə olunub: Kadir Has Universitetinin “Türk Dış Politikası Kamuoyu Algıları Araştırması”nda 2018-ci ildə Azərbaycan dost ölkələr siyahısında yenə ilk sırada idi.
2020 və 2022-ci illərdə isə həmrəylik və müttəfiqlik duyğuları pandemiya şəraitində artırılan humanitar dəstək və diplomatik fəaliyyətlərlə birgə yüksəlmişdir. Belə ardıcıl rəqəmlər Türkiyə və Azərbaycan arasında xalqlar səviyyəsində formalaşan sarsılmaz dostluğun yalnız formal siyasi münasibətlərin deyil, həm də dərin ictimai və mədəni birliyin nəticəsi olduğunu deməyə əsas verir.
Geosiyasi kontekst və diplomatik simmetriya
Bu qardaşlıq münasibətləri yalnız simvolik deyildir, həm də geosiyasi amillərlə möhkəmlənir. Türkiyə və Azərbaycan arasında enerji layihələri, hərbi-strateji əməkdaşlıq, regional təhlükəsizlik məsələləri və beynəlxalq platformalarda ortaq mövqelər ikitərəfli əlaqələri daha da derinləşdirir. Sorğuda Azərbaycanı izləyən Cənubi Koreya (90%), Yaponiya (89,4%) və İtaliya (70,7%) kimi ölkələr də Türkiyə üçün önəmli müttəfiqlər kimi qiymətləndirilirsə də, onların əldə etdiyi rəqəmlər Azərbaycanın dostluq səviyyəsinə yaxınlaşa bilmir. Bu, Türkiyə ictimaiyyətinin dostluq mənasında yalnız siyasi-ictimai münasibətlərə deyil, mədəni, tarixi və qardaşlıq bağlarına da xüsusi önəm verdiyini göstərir.
Bundan başqa, Rusiya (62,1%), Çin (57,4%) və Ukrayna (55,2%) kimi regional və qlobal güclər Türkiyə ictimaiyyətində öz yerlərini müəyyən mənada qoruyur, lakin siyasi münasibətlərdə müəyyən anlaşılmazlıqlar və qarşılıqlı ehtiyatların olması onların etibar səviyyəsini azaldır. ABŞ (17,2%), Böyük Britaniya (11,4%) və digər Qərb dövlətlərinin nisbətən aşağı qiymətləndirilməsi isə Türkiyənin xarici siyasətində Qərb ilə münasibətlərin bəzən gərginləşməsinin ictimai rəyə yansıması kimi qiymətləndirilə bilər.
İctimai rəyin xarici siyasətə təsiri
İctimai rəydəki bu sabit və möhkəm dostluq görüntüsü Türkiyə xarici siyasətinin əsas sütunlarından birini təşkil edir. İki ölkə arasında qardaşlıq və strateji müttəfiqlik münasibətləri dövlətlər arasında güclü bağ olmaqla yanaşı xalq arasında da sarsılmaz dəstək görür.
Digər tərəfdən, sorğuların göstərdiyi kimi ictimai rəy müstəqil olaraq formalaşan və qlobal dəyişikliklərdən, beynəlxalq gərginliklərdən təsirlənən dinamik bir sistemdir. Bu baxımdan, Azərbaycanla bağlı yüksək rəğbət Türkiyə cəmiyyətində milli kimliyin və ortaq dəyərlərin möhkəmliyinə işarədir. Xüsusilə, Ermənistanla bağlı rəqəmlərin ən aşağı səviyyədə olması isə regionda davam edən konfliktlərin ictimai təzahürü kimi qiymətləndirilməlidir.
Gələcəyə baxış və strateji perspektivlər
“Europoll”un 2025-ci il sorğusundakı nəticələr və əvvəlki illərin tendensiyaları bir araya gətiriləndə, Türkiyə-Azərbaycan münasibətlərinin xalqlar səviyyəsində də ən yüksək dəstəyə malik olduğunu göstərir. Regionda sülh, təhlükəsizlik və iqtisadi qarşılıqlı faydanın artması üçün bu qardaşlıq münasibətləri güclü zəmin yaradır.
Bu həm də yeni beynəlxalq geosiyasi reallıqda Türkiyə və Azərbaycanın daha möhkəm və birgə strateji mövqelər tutması üçün önəmli şərtdir. İki ölkənin həm sosial, həm siyasi sahələrdə qarşılıqlı anlaşma və əməkdaşlığının genişləndirilməsi regionun sabitliyi və inkişafı üçün vacibdir.
